Dead Road 2013

W bezkresnej tajdze Kraju Krasnojarskiego, na wysokości koła podbiegunowego, w zapomnieniu niszczeje ostatnia wielka budowa Stalina. Transpolarna Magistrala Kolejowa, zwana Drogą Umarłych, miała być triumfem techniki nad dziką przyrodą. Licząca ponad tysiąc kilometrów linia miała udowodnić, że Kraj Rad jest w stanie okiełznać niedostępną Syberię. Ambitne, nakreślone ręką Stalina plany zakończyły się katastrofą. Kolej nigdy nie powstała, a przy jej budowie zginęły tysiące więźniów Gułagu.

Celem wyprawy „Martwa Droga 2013“ było odnalezienie i zbadanie łagrów na jednym z najbardziej niedostępnych odcinków opuszczonej linii kolejowej. Podróżnikom przyświecała też chęć zanurzenia się w atmosferze północnej Syberii i ujrzenia na własne oczy unoszącego się tam po dziś dzień cienia stalinizmu.

Uczestnicy ekspedycji najpierw płynęli ponad 1.500 km po Jeniseju, a potem motorówkami i helikopterem dotarli do malutkiej osady Janov Stan położonej sercu pokrytej bagniskami lasotundry na brzegu rzeki Turuchansk. Stamtąd prowadzeni przez myśliwego z plemienia Selkupów idąc po niszczejącym nasypie kolejowymi dotarli do zaginionych łagrów, które dotychczas nigdy nie były odwiedzane przez badaczy spoza Rosji. W odnalezionych obiektach zachowały się wieżyczki strażnicze, zasieki z drutu kolczastego, przedmioty osobiste więźniów, budynki administracji i ruiny baraków. Podróżnicy mieli też okazję poznać życie ludzi w tym jednym z najbardziej odległych zakątków Ziemi, gdzie czas niemalże się zatrzymał. W miejscu gdzie ciągle najważniejszym zajęciem jest myślistwo, a w bezkresnych lasach łatwiej spotkać niedźwiedzia niż człowieka.

W trakcie ekspedycji realizowano film dokumentalny oraz przeprowadzano badania pozostałości Magistrali, w tym fragmentów torów, wiaduktów, porzuconych lokomotyw i wagonów, a przede wszystkim opuszczonych łagrów.

W wyprawie, realizowanej we współpracy z New York University, magazynem Odkrywca oraz firmą TME brali udział: Tomasz Grzywaczewski – dziennikarz i współzałożyciel Storytisers, Maciej Cypryk – współzałożyciel Sorytisers, Ania Hyman – doktorantka Wydziału Historii New York University, Łukasz Orlicki – szef działu badań magazynu Odkrywca, Marek Kozakiewicz – operator kamery.